آرمان بذر سپاهان | وارد کننده و تولید کننده کود های ارگانیک و شیمیایی
نویسنده: مدیر سایت 
تغییر رنگ برگهای گوجهفرنگی یکی از نشانههایی است که نباید نادیده گرفته شود. گاهی برگها زرد میشوند، گاهی لکههای قهوهای روی آنها ظاهر میشود و در بعضی شرایط، رگبرگها، پشت برگ یا حتی ساقه گیاه به رنگ بنفش درمیآید. در چنین وضعیتی، اولین سؤال کشاورز یا گلخانهدار این است که چرا برگهای گوجهفرنگی بنفش میشوند؟
رایجترین دلیل این اتفاق، اختلال در جذب فسفر است؛ اما همیشه نمیتوان با دیدن برگ بنفش، بلافاصله کمبود کود فسفر را تشخیص داد. سرد بودن خاک، آبیاری بیش از حد، پوسیدگی ریشه، فشردگی خاک، شوک انتقال نشا، نامناسب بودن pH و حتی ویژگیهای ژنتیکی بعضی ارقام نیز میتوانند باعث تغییر رنگ برگ شوند. بنابراین برای درمان درست، ابتدا باید علت اصلی مشخص شود.
بنفش شدن برگ گوجهفرنگی چه نشانهای است؟
رنگ بنفش معمولاً به دلیل افزایش رنگدانههایی به نام آنتوسیانین در بافت گیاه ایجاد میشود. آنتوسیانین همان گروهی از رنگدانههاست که در بسیاری از گیاهان، رنگ قرمز، ارغوانی و بنفش را به وجود میآورد.
وقتی گیاه تحت تنش قرار میگیرد یا نمیتواند فسفر مورد نیاز خود را بهدرستی جذب کند، مقدار این رنگدانهها در برگ افزایش پیدا میکند. در نتیجه، پشت برگ، رگبرگها، دمبرگ یا ساقه به رنگ بنفش یا قرمز متمایل میشود.
این تغییر رنگ معمولاً ابتدا در برگهای قدیمیتر و پایین بوته دیده میشود. دلیل آن این است که فسفر در داخل گیاه قابلیت جابهجایی دارد و گیاه هنگام کمبود، بخشی از فسفر برگهای مسن را به سمت قسمتهای جوانتر منتقل میکند.
مهمترین علت بنفش شدن برگهای گوجهفرنگی
کمبود یا عدم جذب مناسب فسفر، اصلیترین پاسخ به سؤال چرا برگهای گوجهفرنگی بنفش میشوند؟ است. فسفر یکی از عناصر اصلی مورد نیاز گوجهفرنگی محسوب میشود و در رشد ریشه، انتقال انرژی، گلدهی، تشکیل میوه و رشد اولیه بوته نقش دارد.
هنگامی که فسفر کافی در اختیار گیاه نباشد، رشد بوته کند میشود، برگها ممکن است سبز تیره شوند و بهتدریج رنگ بنفش در پشت برگ یا امتداد رگبرگها ظاهر شود. در کمبود شدید، گیاه کوتاه میماند، برگها کوچکتر میشوند و زمان گلدهی و تشکیل محصول نیز ممکن است به تأخیر بیفتد.
بااینحال، وجود این علائم همیشه به معنای پایین بودن مقدار فسفر خاک نیست. ممکن است فسفر در خاک وجود داشته باشد، اما ریشه نتواند آن را جذب کند.
سرد بودن خاک و کاهش جذب فسفر
یکی از شایعترین دلایل بنفش شدن نشای گوجهفرنگی، سرد بودن خاک است. این اتفاق بیشتر در اوایل فصل، پس از انتقال نشا به زمین یا در گلخانههایی با دمای پایین رخ میدهد.
وقتی خاک سرد باشد، فعالیت ریشه کاهش پیدا میکند. در این شرایط، حتی اگر مقدار فسفر خاک کافی باشد، گیاه نمیتواند آن را با سرعت مناسب جذب کند. به همین دلیل، برگهای پایینی و پشت برگها بنفش میشوند و رشد نشا برای مدتی متوقف یا کند میشود.
اگر مشکل فقط به دلیل سرما باشد، با گرمتر شدن خاک و فعال شدن ریشهها، رشد جدید گیاه معمولاً به رنگ سبز طبیعی ادامه پیدا میکند. بنابراین استفاده سریع و بدون بررسی از مقدار زیاد کود فسفره همیشه راهحل مناسبی نیست.
تأثیر pH خاک بر بنفش شدن برگ گوجهفرنگی
میزان اسیدی یا قلیایی بودن خاک روی قابلیت جذب فسفر اثر مستقیم دارد. اگر pH خاک از محدوده مناسب خارج شود، فسفر با عناصر مختلف خاک واکنش میدهد و به شکلهایی درمیآید که ریشه بهسختی میتواند آنها را جذب کند.
در خاکهای بسیار اسیدی، فسفر ممکن است با آهن و آلومینیوم تثبیت شود. در خاکهای قلیایی و آهکی نیز ترکیبات کمحلال فسفر با کلسیم تشکیل میشوند. در هر دو حالت، ممکن است آزمایش خاک وجود فسفر را نشان دهد، اما گیاه همچنان علائم کمبود داشته باشد.
به همین دلیل، پیش از مصرف مکرر کود فسفر، بهتر است pH بستر یا خاک بررسی شود. اصلاح شرایط خاک در بسیاری از موارد مؤثرتر از افزایش بیرویه مقدار کود است.
آبیاری زیاد و پوسیدگی ریشه
خیس ماندن مداوم خاک باعث کاهش اکسیژن اطراف ریشه میشود. ریشه گوجهفرنگی برای فعالیت طبیعی به اکسیژن نیاز دارد و در خاک غرقابی نمیتواند آب و عناصر غذایی را بهدرستی جذب کند.
آبیاری بیش از حد، زهکشی ضعیف و سنگین بودن خاک میتوانند باعث ضعف یا پوسیدگی ریشه شوند. در چنین شرایطی، برگها ممکن است علاوه بر بنفش شدن، حالت افتاده پیدا کنند و رشد بوته نیز متوقف شود.
اگر ریشهها قهوهای، نرم، بدبو یا پوسیده باشند، اضافه کردن کود فسفر بهتنهایی مشکل را حل نمیکند. ابتدا باید آبیاری تنظیم، زهکشی اصلاح و عامل بیماریزای احتمالی بررسی شود.
فشردگی خاک و محدود شدن رشد ریشه
خاک فشرده اجازه نمیدهد ریشه گوجهفرنگی بهراحتی گسترش پیدا کند. محدود شدن ریشه باعث کاهش جذب آب، فسفر و سایر عناصر غذایی میشود. این مشکل در زمینهایی که ماشینآلات سنگین روی خاک مرطوب حرکت کردهاند یا بستر کشت بهخوبی آماده نشده است، بیشتر دیده میشود.
در گلدان و خزانه نیز کوچک بودن ظرف، فشرده بودن بستر یا پیچیدن ریشهها دور یکدیگر میتواند باعث بروز علائم مشابه شود. اگر گیاه مدت زیادی در سینی نشا باقی مانده باشد، ممکن است بعد از مدتی پشت برگها و ساقه آن بنفش شود.
شوک انتقال نشا گوجهفرنگی
نشاهای گوجهفرنگی پس از انتقال از سینی یا خزانه به زمین اصلی ممکن است برای چند روز با تنش روبهرو شوند. آسیب جزئی ریشه، تغییر دما، تغییر شدت نور و تفاوت میان رطوبت بستر قبلی و خاک جدید، همگی میتوانند جذب فسفر را موقتاً کاهش دهند.
در این حالت، بنفش شدن محدود برگهای پایینی ممکن است موقتی باشد. اگر بوته پس از چند روز ریشهزایی کند و برگهای جدید سالم و سبز باشند، معمولاً جای نگرانی نیست. اما اگر رنگ بنفش گسترش پیدا کند یا رشد بوته متوقف شود، باید وضعیت خاک، ریشه و تغذیه بررسی شود.
آیا بنفش شدن برگ میتواند ژنتیکی باشد؟
در بعضی ارقام گوجهفرنگی، وجود رنگ بنفش در ساقه، دمبرگ یا بخشهایی از برگ میتواند تا حدی طبیعی باشد. ژنتیک گیاه در میزان تولید آنتوسیانین نقش دارد و بعضی ارقام در هوای خنک یا نور زیاد، رنگ بنفش بیشتری نشان میدهند.
اگر گیاه رشد مناسبی دارد، برگهای جدید سالم هستند، گلدهی و میوهدهی طبیعی است و علامت دیگری مشاهده نمیشود، احتمال دارد این رنگ به ویژگی رقم یا واکنش طبیعی گیاه به محیط مربوط باشد.
بااینحال، بنفش شدن همراه با توقف رشد، کوچک ماندن برگها یا کاهش قدرت ریشه بیشتر به یک مشکل تغذیهای یا محیطی شباهت دارد.
تفاوت کمبود فسفر با بیماریهای گوجهفرنگی
برای پاسخ درست به سؤال چرا برگهای گوجهفرنگی بنفش میشوند؟ باید علائم همراه را نیز بررسی کرد. در کمبود فسفر، معمولاً برگهای قدیمیتر به رنگ سبز تیره یا بنفش درمیآیند و رشد گیاه کاهش پیدا میکند.
اگر بنفش شدن برگ همراه با پیچیدگی شدید، بدشکلی برگ، کوتاه شدن غیرعادی بوته، زردی، لکه، پژمردگی یا تغییر شکل ساقه باشد، احتمال بیماری یا آلودگی به آفت نیز وجود دارد. برخی بیماریهای ویروسی میتوانند باعث پیچش برگ، توقف رشد و تغییر رنگ رگبرگها شوند.
در این شرایط، نباید تنها بر اساس رنگ برگ کود مصرف کرد. بررسی بوته از نظر حضور حشرات، لکههای بیماری، تغییر شکل برگ و سلامت ریشه ضروری است.
برای درمان برگهای بنفش گوجهفرنگی چه کنیم؟
اولین اقدام، بررسی دمای خاک و شرایط محیطی است. اگر نشاها در هوای سرد کاشته شدهاند، باید تا گرم شدن خاک صبر کرد و از آبیاری با آب بسیار سرد پرهیز نمود. در گلخانه میتوان با تنظیم دما و گرم نگه داشتن بستر، فعالیت ریشه را افزایش داد.
در مرحله بعد، رطوبت و زهکشی خاک را بررسی کنید. خاک نباید دائماً خیس باشد و آب باید بتواند از محدوده ریشه خارج شود. اگر خاک فشرده است، اصلاح ساختمان خاک و افزایش ماده آلی میتواند به رشد بهتر ریشه کمک کند.
اگر پس از بهبود شرایط، علائم ادامه داشت، انجام آزمایش خاک یا بستر توصیه میشود. در صورت تأیید کمبود فسفر میتوان از کودهای فسفره مناسب استفاده کرد. نوع و مقدار کود باید بر اساس نتیجه آزمایش، سن بوته، روش کشت و دستور مصرف محصول تعیین شود.
آیا محلولپاشی فسفر مشکل را برطرف میکند؟
محلولپاشی بعضی ترکیبات فسفره ممکن است در شرایط خاص به تأمین سریعتر عنصر کمک کند، اما جای اصلاح خاک و ریشه را نمیگیرد. بخش اصلی نیاز فسفر گوجهفرنگی از طریق ریشه تأمین میشود.
اگر ریشه به دلیل سرما، غرقابی بودن خاک یا بیماری فعالیت مناسبی نداشته باشد، باید ابتدا عامل اصلی اصلاح شود. استفاده همزمان از چند کود یا افزایش غلظت محلول نیز میتواند باعث سوختگی برگ و ایجاد تنش بیشتر شود.
چگونه از بنفش شدن برگها پیشگیری کنیم؟
برای جلوگیری از تکرار این مشکل، نشا را زمانی به زمین منتقل کنید که خاک بهاندازه کافی گرم شده باشد. پیش از کشت، آزمایش خاک انجام دهید و کودهای پایه را بر اساس نیاز واقعی زمین مصرف کنید.
استفاده از بستر سبک و دارای زهکشی مناسب، تنظیم آبیاری، تقویت رشد ریشه و جلوگیری از فشردگی خاک نیز اهمیت دارد. در گلخانه باید دمای شب، دمای محلول غذایی و میزان رطوبت بستر کنترل شود.
کوددهی متعادل بسیار مهم است. مصرف زیاد فسفر نهتنها همیشه مفید نیست، بلکه ممکن است جذب بعضی ریزمغذیها مانند آهن و روی را نیز مختل کند.
سوالات متداول درباره بنفش شدن برگ گوجهفرنگی
آیا برگهای بنفش دوباره سبز میشوند؟
اگر علت، سرما یا اختلال موقت در جذب فسفر باشد، معمولاً برگهای جدید پس از بهبود شرایط سبز رشد میکنند. برگهای قدیمی ممکن است بخشی از رنگ بنفش خود را حفظ کنند.
برای برگ بنفش گوجهفرنگی چه کودی بدهیم؟
قبل از انتخاب کود باید علت مشخص شود. اگر آزمایش خاک یا نظر کارشناس کمبود فسفر را تأیید کند، میتوان از کود فسفره متناسب با شرایط کشت استفاده کرد.
آیا کود زیاد باعث رفع سریعتر مشکل میشود؟
خیر. مصرف بیش از نیاز کود میتواند شوری خاک را افزایش دهد، به ریشه آسیب بزند و تعادل عناصر غذایی را بر هم بزند.
چرا نشای گوجهفرنگی بعد از انتقال بنفش شده است؟
سرد بودن خاک، شوک انتقال، آسیب ریشه و کاهش موقت جذب فسفر از دلایل رایج این اتفاق هستند.
جمعبندی
در پاسخ به این پرسش که چرا برگهای گوجهفرنگی بنفش میشوند؟ باید گفت اختلال در جذب فسفر رایجترین علت است؛ اما این اختلال میتواند از کمبود واقعی فسفر، سردی خاک، pH نامناسب، آبیاری زیاد، پوسیدگی ریشه، فشردگی خاک یا شوک انتقال نشا ناشی شود.
بهترین راه درمان، تشخیص علت اصلی و خودداری از کوددهی عجولانه است. ابتدا دما، آبیاری، زهکشی، سلامت ریشه و شرایط خاک را بررسی کنید و در صورت تداوم علائم، آزمایش خاک یا برگ انجام دهید. برای انتخاب کود فسفره و تنظیم برنامه تغذیه گوجهفرنگی نیز میتوانید از محصولات و راهنمایی کارشناسان آرمان بذر سپاهان استفاده کنید.
مطالب مرتبط:
بهترین کود انجیر
