کاشت سبزی خوردن در زمین کشاورزی

روش کاشت سبزی خوردن در زمین کشاورزی خلاصه‌اش این است: زمین را با کود دامی کاملاً پوسیده آماده و صاف کنید، کرت‌های کوچک بسازید، بذر هر سبزی را جداگانه و خیلی سطحی (حدود نیم تا یک سانتی‌متر) بکارید، روی آن کمی خاک نرم یا ماسه بریزید و تا سبز شدن خاک را همیشه مرطوب نگه دارید. سبزی‌هایی مثل گشنیز، شوید، جعفری و شاهی هوای خنک بهار و پاییز را دوست دارند و ریحان فقط بعد از گرم شدن هوا کاشته می‌شود. در ادامه زمان کاشت، عمق، آبیاری، کود و برداشت هر سبزی را جداگانه آورده‌ایم.

کدام سبزی‌ها را با هم بکاریم؟

سبزی خوردن معمولاً ترکیبی از تره، جعفری، گشنیز، ریحان، شوید، شاهی، نعناع، ترخون و تربچه است. این‌ها نیازهای متفاوتی دارند، پس بهتر است هر کدام در کرت جداگانه کاشته شوند تا آبیاری، برداشت و کنترل علف هرز ساده‌تر شود.

جدول زمان و عمق کاشت سبزی‌های خوردن

آماده‌سازی زمین برای کاشت سبزی خوردن

1. انتخاب زمین: زمین آفتاب‌گیر با خاک سبک تا متوسط و زهکش خوب. آب آبیاری نباید شور باشد؛ بیشتر سبزی‌های برگی به شوری حساس‌اند.
2. شخم و نرم کردن خاک: شخم سطحی تا متوسط و دیسک زدن تا کلوخ‌ها کاملاً خرد شوند. بذر سبزی‌ها ریز است و در خاک کلوخی سبز نمی‌شود.
3. کود دامی: فقط کود کاملاً پوسیده. کود تازه، بذر علف هرز و آلودگی میکروبی می‌آورد که برای سبزی‌ای که خام خورده می‌شود خطرناک است.
4. کرت‌بندی: کرت‌هایی با عرض حدود یک تا یک‌ونیم متر بسازید تا بدون پا گذاشتن داخل آن بتوانید وجین و برداشت کنید.
5. تسطیح: سطح کرت کاملاً صاف باشد تا آب یکنواخت پخش شود و بذر شسته نشود.

نور، pH و بافت خاک

کرت سبزی باید دست‌کم ۶ تا ۸ ساعت آفتاب مستقیم بگیرد. pH مناسب بیشتر سبزی‌ها بین ۶ تا ۷ است. در خاک‌های اسیدی (که در ایران کمتر رایج است) آهک و در خاک‌های قلیایی گوگرد کشاورزی همراه با مواد آلی برای اصلاح استفاده می‌شود؛ مقدار را بر اساس آزمون خاک تعیین کنید. خاک خیلی رسی را با ماسه و مواد آلی سبک‌تر کنید و خاک شنی را با کود دامی پوسیده و کمپوست تقویت کنید تا آب و مواد غذایی را بهتر نگه دارد. ردیف‌ها را در صورت امکان شمالی‌جنوبی بکشید تا نور به همه بوته‌ها یکنواخت برسد.

روش کاشت سبزی خوردن قدم به قدم

1. بذر را از فروشنده معتبر بخرید. بذر جعفری را یک شب خیس کنید تا زودتر سبز شود.
2. بذرهای خیلی ریز (مثل ریحان و شاهی) را با کمی ماسه نرم مخلوط کنید تا یکنواخت پخش شوند.
3. بذر را به‌صورت دست‌پاش یکنواخت روی کرت یا در شیارهای کم‌عمق ردیفی (فاصله ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر) بکارید. کاشت ردیفی، وجین را خیلی راحت‌تر می‌کند.
4. روی بذر یک لایه نازک خاک نرم، ماسه یا کود پوسیده الک‌شده بریزید.
5. آبیاری اول را آرام انجام دهید؛ آب شدید بذر را جابه‌جا می‌کند. آبیاری بارانی ریز یا آبپاش برای این مرحله بهترین است.
6. تا سبز شدن، سطح خاک نباید خشک شود. در هوای گرم ممکن است روزانه آبیاری سبک لازم باشد.

کاشت مستقیم، نشاکاری یا کاشت ردیفی؟

بیشتر سبزی‌های خوردن (گشنیز، شوید، شاهی، تربچه، جعفری) با کاشت مستقیم بذر بهتر جواب می‌دهند و جابه‌جایی را دوست ندارند. ریحان و تره را می‌شود نشاکاری هم کرد تا زودتر به برداشت برسند. نعناع و ترخون با ریشه‌جوش یا قلمه تکثیر می‌شوند. در هر روش، کاشت ردیفی دسترسی برای وجین و برداشت را بهتر می‌کند.

تنک کردن و واکاری

اگر بذر را پرپشت پاشیده‌اید، بعد از سبز شدن و رسیدن گیاهچه‌ها به چند برگ، بوته‌های اضافی و ضعیف را تنک کنید. تراکم زیاد باعث بوته‌های باریک و زرد، تهویه کم و بیماری‌های قارچی می‌شود. تربچه بدون تنک کردن ریشه درست نمی‌دهد. جاهایی که سبز نشده‌اند را هم واکاری کنید، یعنی دوباره بذر بکارید، تا کرت یکنواخت شود. واکاری بهتر است در یکی دو هفته اول انجام شود تا اختلاف رشد زیاد نشود.

آبیاری و کود سبزی خوردن

سبزی‌های برگی ریشه سطحی دارند و آبیاری سبک و پیوسته را به آبیاری سنگین و با فاصله ترجیح می‌دهند. کم‌آبی برگ‌ها را سفت و تلخ و گشنیز و شوید را زود گل‌دار می‌کند.

کود اصلی همان کود دامی پوسیده قبل از کاشت است. بعد از هر چین، یک سرک سبک نیتروژن کمک می‌کند برگ تازه سریع‌تر دربیاید. در مصرف نیتروژن زیاده‌روی نکنید؛ نیترات اضافه در برگ سبزی‌ای که خام خورده می‌شود، تجمع پیدا می‌کند. فاصله آخرین کوددهی تا برداشت را رعایت کنید. انتخاب فرمول کود را در مطلب کود NPK و روش درست محلول‌پاشی را در مدت زمان جذب کود محلول‌پاشی ببینید.

از کودهای آلی مایع مثل هیومیک اسید، عصاره جلبک و آمینواسید هم می‌شود برای تقویت ریشه و رشد برگ استفاده کرد. کود شیمیایی فقط در خاک‌های ضعیف یا وقتی رشد کند است و با مقدار کم لازم می‌شود. آبیاری را صبح زود یا عصر انجام دهید؛ آبیاری قطره‌ای یا بارانی ریز هم آب کمتری مصرف می‌کند و هم خاک را سله نمی‌کند.

کنترل علف هرز و آفات

• علف هرز بزرگ‌ترین دشمن کرت سبزی است، چون سبزی‌ها در ابتدای رشد خیلی کوچک‌اند. وجین دستی منظم، کاشت ردیفی و آماده کردن زمین تمیز، بهترین راه است.
• آفات رایج: شته، کرم‌های برگ‌خوار، مینوز و در بعضی مناطق حلزون. چون سبزی تازه‌خوری است، تا جای ممکن از روش‌های کم‌خطر استفاده کنید و اگر سم مصرف شد، دوره کارنس (فاصله مجاز سم‌پاشی تا برداشت) را دقیق رعایت کنید.

برداشت سبزی خوردن

بیشتر سبزی‌ها حدود یک تا دو ماه بعد از کاشت به اولین چین می‌رسند (شاهی و تربچه زودتر). برای سبزی‌هایی مثل تره و جعفری، برگ‌ها را با چاقوی تیز چند سانتی‌متر بالاتر از سطح خاک ببرید تا نقطه رشد آسیب نبیند و دوباره سبز شوند. برداشت را صبح زود انجام دهید و سبزی را سریع در سایه و جای خنک بگذارید تا پژمرده نشود.

نکات منطقه‌ای برای ایران

• در مناطق گرم جنوب، فصل اصلی کاشت پاییز و زمستان است و در تابستان فقط ریحان و چند سبزی گرمادوست جواب می‌دهند.
• در مناطق سردسیر، کاشت از اواسط بهار شروع می‌شود و ریحان را باید بعد از رفع کامل سرما کاشت.
• در مناطق مرکزی با آب شور، سبزی‌ها را با آب بهتر یا آبیاری بیشتر برای شستن نمک کنار ریشه آبیاری کنید.

اشتباهات رایج

• کاشت عمیق بذرهای ریز.
• استفاده از کود دامی تازه.
• خشک شدن سطح خاک قبل از سبز شدن.
• کاشت گشنیز و شوید در گرمای تابستان.
• برداشت از ته که چین بعدی را ضعیف می‌کند.
• نادیده گرفتن دوره کارنس سموم.

سؤالات متداول

بهترین زمان کاشت سبزی خوردن در زمین کشاورزی کی است؟

برای بیشتر سبزی‌ها بهار و اوایل پاییز. ریحان را بعد از گرم شدن هوا و در مناطق جنوبی بیشتر سبزی‌ها را در پاییز و زمستان بکارید.

سبزی خوردن چند روزه سبز می‌شود؟

شاهی و تربچه چند روزه، تره، شوید و ریحان حدود یک تا دو هفته و جعفری دو تا چهار هفته.

چرا گشنیز زود گل می‌دهد؟

گرما، روزهای بلند و کم‌آبی باعث به گل رفتن زودهنگام گشنیز می‌شود. در بهار زود یا پاییز بکارید.

سبزی خوردن چند بار چیده می‌شود؟

تره، جعفری، نعناع و ترخون چند چین در سال می‌دهند. شاهی و تربچه یک‌بار برداشت می‌شوند و باید پشت سر هم کاشته شوند.

آیا می‌شود همه سبزی‌ها را در یک کرت مخلوط کاشت؟

شدنی است، ولی چون زمان سبز شدن و برداشت آن‌ها فرق دارد، کاشت جداگانه یا ردیفی نتیجه بهتری می‌دهد.