آرمان بذر سپاهان | وارد کننده و تولید کننده کود های ارگانیک و شیمیایی
پاسخ کوتاه: کود شیمیایی (معدنی) کودی است که عناصر غذایی را با درصد مشخص و قابل جذب در اختیار گیاه می‌گذارد. سه گروه اصلی آن کودهای نیتروژنه (مثل اوره)، فسفره (مثل سوپرفسفات و DAP) و پتاسه (مثل سولفات پتاسیم) هستند و کود NPK هر سه را با هم دارد. کود شیمیایی اثر سریع دارد، اما مقدار و زمان مصرفش باید بر اساس آزمون خاک و نیاز محصول تعیین شود؛ مصرف بی‌حساب باعث شوری خاک، سوختگی ریشه و هدر رفتن کود می‌شود.
کود شیمیایی و کاربرد های آن در کشاورزی
کود شیمیایی چیست؟
کود شیمیایی به هر گونه موادی گفته می شود که با روش های شیمیایی توسط بشر ساخته می شود و به افزایش حاصلخیزی خاک کمک می کنند و از این طریق سبب افزایش رشد و نمو و عملکرد گیاه می شوند.
کود شیمیایی نیتروژن به رشد برگ ها کمک می کند.
انواع کود شیمیایی و عملکرد آن ها
سه عنصر غذایی ازت، فسفر و پتاسیم جز عناصر غذایی ضروری و پرمصرف برای رشد و نمو گیاه هستند. برای مثال کود شیمیایی نیتروژن به رشد شاخ و برگ ها کمک می کند. کود شیمیایی فسفره در رشد ریشه، گل، دانه و میوه نقش دارد. کود شیمیایی پتاسیم نیز به رشد ساقه، حرکت آب در گیاهان، تقویت گلدهی و باردهی گیاه کمک می کند. در کنار این سه عنصر مهم غذایی عناصر غذایی پرمصرف دیگری نیز وجود دارند که مانند کلسیم، منیزیوم، گوگرد و ریز مغذی های یا عناصر غذایی کم مصرف مهمی چون مس، آهن، منگنز، مولیبدن، روی و بور که حضورشان برای رشد و باروری گیاه ضروری است. مواد غذایی پرمصرف 6 – 15/0 درصد ماده خشک گیاه را تشکیل می دهند، در حالی که عناصر کم مصرف چیزی حدود 04/0 درصد ماده خشک گیاه را تشکیل می دهند.
کود شیمیایی نیتروژن
کود شیمیایی نیتروژن به صورت نیترات، آمونیوم و آمونیاک و اوره در بازار وجود دارد.
نیتروژن حدود 78 درصد جو زمین را تشکیل می دهد که از دو اتم نیتروژن با یک پیوند سه گانه پایدار بهم وصل شده اند. اگرچه نیتروژن قسمت زیادی از هوای ا تشکیل می دهد اما بیشتر موجودات زنده نمی توانند به این شکل از آن استفاده کنند و باید نیتروژن اتمسفر قبل از استفاده برای تغذیه گیاه طی فرآیندی تثبیت شود.
گیاهان برای ساخت اسید های آمینه به نیتروژن نیاز دارند. اسید های آمینه واحد های سازنده پروتئین سلول هستند و در ساختمان دی ان ای نیز وجود دارند. همچنین نیتروژن جز اصلی تشکیل دهنده ساختار کلروفیل است که وجود کلروفیل برای جذب نور و تولید کربوهیدرات از آب و دی اکسید کربن ضروری است. کود شیمیایی نیتروژن به صورت نیترات، آمونیوم و آمونیاک و اوره در بازار وجود دارد.
- نیترات: نیترات در آب حل می شود و با حرکت آب در خاک حرکت می کند. در نتیجه وقوع بارندگی کود شیمیایی نیتراته چون داری بار منفی است جذب ذرات خاک نمی شود و همراه آب به اعماق خاک می روند و از دسترس گیاه خارج می شوند که این امر یکی از دلایل اصلی کمبود نیتروژن در خاک های شنی با بافت درشت است. از سوی دیگر در طی دوره های خشکی زمانی که آب از خاک تبخیر می شود، نیترات به سمت بالا حرکت می کند و ممکن است در سطح خاک تجمع پیدا کند. اما آمونیوم دارای بار مثبت است و جذب کلوئید های خاک می شود و احتمال آبشویی آن کمتر است. در این بین اوره مهمترین نوع کود نیتروژنه مورد استفاده در ایران است که از قابلیت جذب بسیار بالایی برخوردار است. از اوره به صورت محلول پاشی روی برگ نیز می توان استفاده کرد. انواع دیگری از کود های نیتروژن دار نیز وجود دارد که شامل سولفات آمونیوم، هیدرات آمونیوم، نیترات کلسیم و نیترات پتاسیم می شود. سولفات آمونیوم علاوه بر نیتروژن دارای مقدار کمی گوگرد نیز می باشد. در نتیجه حل شدن آمونیاک در آب هیدرات آمونیوم تولید می شود.
نیترات کلسیم و نیترات پتاسیم نیز به عنوان منبع نیتروژن مورد استفاده قرار می گیرند که حاوی مقدار کمتری نیتروژن هستند. این کود ها بیشتر برای تامین کلسیم و پتاسیم گیاه مورد استفاده قرار می گیرند.
کود شیمیایی فسفره
در انواع کود شیمیایی فسفره درصد اکسید فسفر با عنوان درصد فسفر موجود در آن ذکر می شود. اسید فسفریک در نتیجه تجزیه مواد آلی خاک ایجاد می شود که بوسیله گیاه می تواند جذب شود. کلسیم موجود در خاک های قلیائی و آهن و آلومینیوم موجود در خاک های اسیدی بیشتر کود های فسفره موجود در خاک را تثبیت می کنند.
میزان انحلال و حرکت کود های فسفره در خاک خیلی کم است بنابراین لازم است کود های فسفره را قبل از کشت در ناحیه ریشه مورد استفاده قرار داد. پی اچ مناسب خاک برای جذب کود های فسفره پی اچ بین 6/5 – 6 است. اگر خاک پی اچ بالاتر یا پایین تر از این میزان را داشت باید با اضافه کردن آهک یا کود های اسیدی پی اچ را در محدوده مناسب تنظیم کرد.
کود شیمیایی پتاسیم
علائم کمبود عنصر پتاسیم در خاک هایی که بافت شنی دارند و در خاک هایی که پی اچ اسید دارند قابل مشاهده است. سولفات پتاسیم یکی از بهترین انواع کود های پتاسه است که در بازار وجود دارد. سولفات پتاسیم از درجه انحلال بالایی برخوردار است و می توان با استفاده از محلول پاشی روی شاخ و برگ و یا از طریق آبیاری و استفاده در خاک از آن استفاده کرد.
کود شیمیایی سه بیست
کود 20 20 20 حاوی سه عنصر ازت، فسفر و پتاس است. علت نامگذاری آن به سه 20 این است که حاوی، 20 درصد ازت، 20 درصد فسفات و 20 درصد پتاسیم است. البته در کنار این عناصر حاوی مقداری عناصر روی، منگنز، بور و آهن نیز هستند. وجود این عناصر در کنار هم سبب می شود تا با مصرف این کود شیمیایی تولید شده توسط آرمان بذر سپاهان گیاه به خوبی رشد کند و عملکرد خوبی داشته باشد.
جدول انواع کود شیمیایی و کاربرد هر کدام
کودهای شیمیایی را معمولاً بر اساس عنصر اصلی‌شان دسته‌بندی می‌کنند. عددهای این جدول درصد اسمی رایج هر کود در بازار است؛ برای مقدار دقیق، همیشه برچسب و آنالیز خود محصول را ببینید.
| گروه | نمونه‌های رایج | عنصر اصلی (درصد اسمی رایج) | کاربرد اصلی |
|---|---|---|---|
| نیتروژنه (ازته) | اوره، سولفات آمونیوم، نیترات آمونیوم (انواع کود نیتروژنه) | اوره حدود ۴۶٪ نیتروژن؛ سولفات آمونیوم حدود ۲۱٪ نیتروژن و ۲۴٪ گوگرد | رشد شاخ و برگ، سبزینگی، رشد رویشی |
| فسفره | سوپرفسفات تریپل، فسفات دی‌آمونیوم (DAP)، مونوآمونیوم فسفات (کود فسفر بالا) | سوپرفسفات تریپل حدود ۴۶٪ P₂O₅؛ DAP با فرمول ۱۸-۴۶-۰ | ریشه‌زایی، گلدهی، تشکیل دانه و میوه |
| پتاسه | سولفات پتاسیم، کلرید پتاسیم، نیترات پتاسیم (کود پتاس بالا) | سولفات پتاسیم حدود ۵۰٪ K₂O؛ کلرید پتاسیم حدود ۶۰٪ K₂O | کیفیت و رنگ میوه، تحمل خشکی و سرما، استحکام بافت |
| کامل (NPK) | کود NPK مثل ۲۰-۲۰-۲۰، ۱۲-۱۲-۳۶ و ۱۰-۵۲-۱۰ | هر سه عنصر با نسبت‌های متفاوت | تغذیه متعادل؛ نسبت را بر اساس مرحله رشد انتخاب کنید |
| ریزمغذی‌ها | کلات آهن، سولفات روی، اسید بوریک، سولفات منگنز | مقدار کم ولی ضروری | رفع کمبودهای آهن، روی، بور و منگنز |
کود شیمیایی سفید و سیاه چه فرقی دارند؟
در بازار به کودهای سفیدرنگ مثل اوره و سولفات آمونیوم «کود سفید» می‌گویند که بیشتر نیتروژن دارند. «کود سیاه» معمولاً به کودهای فسفاته تیره مثل سوپرفسفات و DAP گفته می‌شود. کود سفید بیشتر برای رشد سبزینه در طول فصل مصرف می‌شود و کود سیاه معمولاً قبل از کاشت یا در زمان آماده‌سازی زمین به خاک داده می‌شود، چون فسفر در خاک کم‌تحرک است و باید نزدیک ریشه قرار بگیرد.
مزایا و معایب کود شیمیایی
| مزایا | معایب و ریسک‌ها |
|---|---|
| درصد عنصر مشخص است و می‌شود دقیق محاسبه کرد | مصرف زیاد باعث شوری خاک و سوختگی ریشه و برگ می‌شود |
| اثر سریع؛ مناسب رفع کمبودهای فوری | بخشی از نیتروژن با آبشویی یا تبخیر از دست می‌رود |
| حمل، انبار و مصرف آسان، از جمله در کودآبیاری | به ساختمان خاک و ماده آلی کمکی نمی‌کند |
| امکان تنظیم نسبت عناصر برای هر مرحله رشد | مصرف نادرست می‌تواند آب‌های زیرزمینی را آلوده کند |
برای همین بیشتر کشاورزان حرفه‌ای کود شیمیایی را در کنار کودهای آلی مصرف می‌کنند. اگر می‌خواهید بدانید کدام برای زمین شما بهتر است، مطلب کود ارگانیک بهتر است یا شیمیایی؟ و صفحه کود ارگانیک را ببینید. مقایسه عملی با کود دامی هم در مقایسه کود مرغی با کود شیمیایی آمده است.
نحوه مصرف درست کود شیمیایی
- آزمون خاک: قبل از خرید، آزمایش خاک بدهید تا بدانید کدام عنصر واقعاً کم است.
- انتخاب کود بر اساس مرحله رشد: در رشد رویشی نیتروژن، در ریشه‌زایی و گلدهی فسفر و در پر شدن میوه پتاسیم اهمیت بیشتری دارد.
- تقسیط: کودهای نیتروژنه را در چند نوبت بدهید تا کمتر هدر بروند.
- فاصله از تنه و ریشه: کود را چسبیده به تنه یا ساقه نریزید و بعد از کوددهی آبیاری کنید (آبیاری بعد از کوددهی).
- اختلاط: قبل از مخلوط کردن کودها با هم یا با سم، جدول اختلاط کودی را چک کنید.
هشدار: کود شیمیایی را دور از دسترس کودکان و دام نگه دارید. اگر دام یا انسان کود خورده باشد، فوراً با دامپزشک یا پزشک تماس بگیرید. نشانه‌ها و اقدامات اولیه در درمان مسمومیت با کود شیمیایی آمده است. اگر گیاهتان بیش از حد کود گرفته، احیای گیاهان بیش از حد کوددهی شده را بخوانید.
خرید کود شیمیایی؛ به چه نکاتی توجه کنیم؟
روی کیسه یا برچسب باید درصد هر عنصر، شماره ثبت، تاریخ تولید و نام تولیدکننده نوشته شده باشد. کود کلوخه‌شده یا مرطوب نشانه انبارداری بد است. برای خرید عمده، تفاوت خرید مستقیم و خرید از واسطه را در خرید کود شیمیایی از کارخانه توضیح داده‌ایم. محصولات آرمان بذر را هم می‌توانید در دسته کودهای شیمیایی فروشگاه ببینید.
سؤالات متداول درباره کود شیمیایی
کامل‌ترین کود شیمیایی کدام است؟
کودهایی که هر سه عنصر اصلی را دارند (NPK) و ریزمغذی هم به آن‌ها اضافه شده، «کامل» حساب می‌شوند؛ اما بهترین کود همانی است که با کمبود خاک شما جور باشد. توضیح کامل در کامل‌ترین کود شیمیایی چیست؟.
کود شیمیایی را چه زمانی بدهیم؟
کودهای فسفره و پتاسه معمولاً قبل از کاشت یا اوایل فصل، و کودهای نیتروژنه به‌صورت تقسیطی در طول دوره رشد داده می‌شوند. در گرمای ظهر محلول‌پاشی نکنید.
آیا کود شیمیایی برای خاک ضرر دارد؟
مصرف به‌اندازه ضرر ندارد. مشکل از مصرف زیاد و بدون آزمون خاک شروع می‌شود که شوری، اسیدی شدن یا قلیایی شدن خاک و کاهش فعالیت میکروب‌ها را به دنبال دارد. عوارض کود زیاد را ببینید.
کود شیمیایی و ارگانیک را می‌شود با هم مصرف کرد؟
بله، ترکیب این دو رایج است و معمولاً نتیجه بهتری می‌دهد؛ ماده آلی ساختمان خاک را بهتر می‌کند و کود شیمیایی کمبودهای فوری را جبران می‌کند. فقط مقدار عناصر هر دو را با هم حساب کنید.