Your browser does not support JavaScript!
روش های کوددهی
روش های کوددهی

روش کوددهی در مدیرت تغذیه گیاهان اهمیت زیادی دارد. کوددهی باید به گونه ای باشد که عناصر مورد نیاز گیاه به شکل مناسب و در زمان مورد نظر در اختیار گیاه قرار گیرد. عوامل مختلفی نظیر نوع کود کشاورزی و گونه ی گیاه، بر روی کوددهی تاثیر گذار است.

1.  پخش سطحی

در این روش کود تقویتی قبل از کاشت گیاه بوسیله ی دست یا ماشین به طور یکنواخت در تمام سطح مورد نظر پخش می شود. بسیاری از مواقع پس از پخش سطحی، کود کشاورزی با شخم یا دیسک سطحی با خاک مخلوط می شود. این روش کوددهی برای عناصر یا کودهای کشاورزی محلول در آب مثل کودهای نیتروژن به کار گرفته می شود. البته در خاک های قلیایی بویژه در هوای گرم، احتمال هدر روی آمونیاک وجود دارد.
 در این شرایط به زیر خاک بردن کود کشاورزی ضروری است. روش پخش سطحی برای کودهای فسفر و پتاسیم دار، کود پتاس، کارایی پایین تری دارد. البته این کودها بویژه در خاک های رسی حرکت بسیار کندی دارد و عنصر غذایی در زمان مناسب در اختیار ریشه ها قرار نمی گیرد.
متاسفانه در برخی از مناطق زارعان از این روش برای تامین فسفر و پتاسیم استفاده می کنند، بدون اینکه به این نکته توجه داشته باشند که قرار دادن ذرات کود کشاورزی حاوی این عناصر در نزدیکی منطقه ریشه ها با استفاده از شخم یا دیسک عمیق ضروری است.
 در این روش مقدار زیادی کود تقویتی و کود کشاورزی مصرف می شود که از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نیست. معمولا در این روش کوددهی، مواقعی استفاده می شود که بذر گیاه نیز پخش سطحی شود.

 2.  روش نواری یا خطی

این روش کوددهی معمولا در زراعت هایی که به شکل نواری انجام شده باشد، استفاده می شود. در این روش کود کشاورزی شیمیایی، به شکل نوار در یک طرف یا دو طرف ردیف بذور به فاصله ی دو تا پنج سانتی متر کنار و دو تا پنج سانتی متر عمیق تر از بذر قرار داده می شود.
در روش نواری تثبیت کودهایی نظیر کود پتاس، کودهای فسفاته، پتاسیم دار و کودهای عناصر کم مصرف کاتیونی بویژه در خاک-های ریزبافت کاهش می یابد.
علاوه بر این، در این روش در مقایسه با پخش سطحی، کود کشاورزی کمتری مصرف شده، علف های هرز نیز کمتر از کود استفاده می کنند. البته اگر فاصله ی کود تقویتی با بذر گیاه کمتر از حد لازم باشد، احتمال سوختگی گیاهچه وجود دارد. بعلاوه با توجه به حجم محدود کوددهی شده در خاک، حجم کمتری از خاک مورد استفاده ریشه قرار می گیرد و ریشه ها در اطراف ذرات کود کشاورزی گسترش می یابد. این روش بیشتر برای گیاهان ردیفی و در مورد عناصری که در خاک تثبیت می شود به کار گرفته می شود.
در باغ ها نیز می توان از این روش به شکل خطی در کنار ردیف درختان یا نواری و دورتا دور تنه ی درخت و در فاصله ی نصف تنه ی درخت تا سایه انداز درخت استفاده کرد.

3.    تغذیه برگی


3-1 مقدمه: در این روش عناصر مورد نیاز گیاه به سرعت و باکارایی نسبتا بالایی در اختیار گیاه قرار می گیرد. کاهش مصرف کود شیمیایی و پیامدهای زیست محیطی ناشی از آن نظیر آلودگی آبهای زیرزمینی و تخریب ساختمان خاک از ویژگی های این روش کوددهی است. در مواقعی که علایم کمبود مشاهده شده و تامین سریع عناصر غذایی شاخه، برگ یا میوه ضروری باشد یا مواقعی که ریشه ها به دلایل مختلف نظیر شرایط نامساعد محیطی(دمای پایین خاک) نتوانند عناصر غذایی را به خوبی جذب کنند یا در شرایطی که برخی اندام¬های گیاه مثل میوه، نیازمند عناصر غذایی مثل کلسیم باشد، محلول پاشی راهکار مناسبی است. برای کاهش عارضه  پوسیدگی گلگاه در گیاهان میوه دار، مثلا هندوانه یا لکه تلخی در سیب که ناشی از کمبود کلسیم است محلول پاشی میوه لازم است، زیرا کلسیم در گیاه بسیار غیر پویا بوده حتی از برگ به مقدار کافی به میوه منتقل نمی¬شود. تغذیه برگی برخی از عناصر نظیر بور، منگنز، روی و آهن در خاک های اهکی کشور در مقایسه با مصرف خاکی مناسبتر است. در این خاک¬ها تغذیه برگی به دلیل برطرف نمودن سریع کمبود و جلوگیری از تثبیت عناصر در مقایسه با مصرف خاکی کارایی بالاتری دارد.
3-2 مواقعی که تغذیه برگی توصیه می¬شود
3-2-1 پایین بودن قابلیت استفاده¬ عناصر در خاک: یکی از عوامل کمبود عناصر غذایی بویژه عناصر کم مصرف در خاک، پایین بودن قابلیت استفاده عناصر در خاک است. در خاک های آهکی ایران به دلیل pH و درصد آهک بالا و مصرف بیش از اندازه ی کودهای فسفردار قابلیت استفاده عناصر کم مصرف، مثل آهن و روی کم است، بطوریکه با وجود بالا بودن مقدار کل این عناصر در خاک، کمبود این عناصر در بسیاری از خاک های مناطق مرکزی کشور گسترش دارد.
3-2-2 پایین بودن فعالیت ریشه در طی مرحله¬ زایشی و تولید میوه
در طی مرحله  زایشی، به دلیل رقابت اندام های زایشی(دانه و میوه) با ریشه¬ها برای جذب هیدرات های کربن، فعالیت ریشه ها کاهش می یابد و در پی آن نیز جذب عناصر غذایی کم می شود. با تغذیه برگی در این مرحله از رشد گیاه، رقابت ریشه و شاخسار کاهش می یابد. در درختان میوه، گندم، جو و بقولات رقابت شدیدی بین ریشه  و میوه¬ها در مرحله ی زایشی ایجاد می شود. در بقولات تثبیت کننده نیتروژن، رقابت ریشه و دانه برای جذب هیدرات های کربن سبب کاهش رشد گره های ریشه و در پی آن، کاهش عملکرد می شود. تغذیه برگی عناصر غذایی در درختان میوه(در زمان رشد و نمو میوه) و غلات(هنگام رشد و نمو دانه) سبب بهبود کیفیت محصول می شود.

3-2-3 محلول پاشی با هدف بهبود کیفیت محصولات کشاورزی
محلول پاشی نیتروژن، روی و آهن در مراحل پایانی رشد و نمو غلات، سبب افزایش پروتئین و غلظت روی و آهن دانه می شود. بنابراین محلول پاشی عناصر غذایی در اواخر دوره ی رشد غلات یعنی زمانیکه برگ ها هنوز زرد نشده اند(زمان تشکیل دانه) تاثیر خوبی در بهبود کیفیت دانه غلات دارد. نارسایی های فیزیولوژیکی ناشی از کمبود کلسیم مثل لکه تلخی، لهیدگی، پوسیدگی گلکاه و ترک برداشتن در بسیاری از باغ های میوه کشور مشاهده می¬شود. که به دلایلی نظیر کند بودن سرعت حرکت کلسیم در داخل گیاه و انتقال کم آن به میوه کمبود کلسیم در میوه ایجاد می¬شود. در چنین شرایطی به دلیل حرکت کند این عناصر در داخل گیاه برای افزایش مقدار کلسیم یا منگنز میوه¬¬ها، محلول پاشی مفید و موثر است.
3-3 فواید محلول پاشی
3-3-1 رشد رویشی
محلول پاشی اوره در بهار یا پاییز در درختان سیب رشد رویشی را افزایش می دهد. محلول پاشی اوره در سبزیها که برگ های آنها مورد استفاده انسان قرار می گیرد، سبب افزایش رشد رویشی و در پی آن عملکرد محصول می شود.
3-3-2 عملکرد محصول
برطرف کردن سریع کمبود عناصر غذایی از طریق تغذیه برگی، تاثیر زیادی بر عملکرد سال جاری و آینده درختان میوه دارد. در زمان ظاهر شدن علایم کمبود، تشخیص سریع علایم و برطرف کردن کمبود از طریق تغذیه برگی از کاهش عملکرد و خسارت بیشتر محصول جلوگیری می کند.
3-3-3 کیفیت محصول
محلول پاشی روشی مفید و موثر در جهت بهبود کیفیت محصولات کشاورزی است. برای کاهش بیماری های فیزیو لوژیکی مثل ترکیدگی، لکه چوب پنبه ای، لکه تلخی، لهیدگی و اسکالپ، محلول پاشی با کلسیم مناسب است. محلول پاشی میوه با بور نیز سبب کاهش ترکیدگی میوه می شود. محلول پاشی با ترکیبات نیتروژن دار(مثل اوره) یا کودهای عناصر کم مصرف(مثل آهن و روی) در اواخر دوره ی رشد گندم، سبب بهبود کیفیت گندم می شود.

4.  کود آبیاری

کودآبیاری عبارت است از افزودن کود کشاورزی به آب آبیاری برای تامین همزمان آب و عناصر غذایی مورد نیاز گیاه. این روش در مناطق خشک و نیمه خشک دنیا بویژه در جاهایی که سیستم های آبیاری قطره ای وجود دارد متداول است. این روش معمولا برای تامین نیتروژن بکار گرفته می شود. فسفر، پتاسیم، گوگرد، روی و آهن نیز به صورت کودآبیاری مصرف می شوند.

4-1 محاسن کود آبیاری
در روش کودآبیاری، امکان بکارگیری مقدار مورد نیاز کود تقویتی  با کمترین تلفات و در بهترین زمان در طی دوره ی رشد گیاه وجود دارد. در مقایسه با روش های رایج کوددهی که مقداری از نیاز غذایی گیاه، قبل از کاشت و بقیه نیز به صورت سرک در طی دو یا چند نوبت در دوره ی رشد استفاده می-شود، روش کود آبیاری هم از جهت تاثیر بر گیاه و هم مقدار کود کشاورزی  مصرفی مناسبتر است.
در روش کودآبیاری، عناصر غذایی بصورت یکنواخت در منطقه¬ی مرطوب ریشه، جاییکه ریشه های فعال گسترش دارد، پخش می¬شود. این امر سبب افزایش کارایی کوددهی و کاهش مقدار کود کشاورزی مصرفی می شود. کم شدن هزینه¬های تولید، کاهش آبشویی کود از منطقه ریشه و در نتیجه کاهش آلودگی آبهای زیرزمینی از محاسن کودآبیاری می باشد.
یکی از محاسن کودآبیاری صرفه جویی در مصرف انرژی و هزینه های کارگری است. در مورد برخی از محصولات زراعی که امکان وارد شدن کارگر یا تجهیزات کودپاشی به مزرعه در طول دوره ی رشد وجود ندارد، کود آبیاری می تواند برای برطرف کردن نیاز غذایی گیاه استفاده شود. در کود آبیاری این امکان وجود دارد که کودهای قابل تخلیط، یکباره مصرف شود. کود آبیاری روش مناسبی برای عناصر کم مصرف است زیرا معمولا مقادیر بسیار کم این کودها مصرف شده، درنتیجه توزیع یکنواخت آن در سیستم های کوددهی رایج مشکل است. در روش کودآبیاری بر خلاف تغذیه برگی، برگ ها خیس نشده، احتمال سوختگی آنها و شیوع بیماری های قارچی کمتر است. در کشت¬های گلخانه ای نظیر کاهو، گوجه فرنگی و فلفل، مدیریت کودآبیاری در افزایش عملکرد و ارتقای کیفی محصول نقش مهمی دارد.
4-2 توصیه¬هایی برای کود آبیاری
برای موثر واقع شدن کودآبیاری، شناخت بهتر وضعیت گیاه(مثلا نیاز غذایی و الگوی توسعه ی ریشه)، شیمی خاک(حلالیت و پویایی عناصر غذایی)، شیمی کود(قابلیت اختلاط، رسوب، انعقاد و خاصیت خوردندگی) و کیفیت آب آبیاری(مثلا pH، غلظت سدیم، کلر، بیکربنات و کلسیم) لازم است.
4-3 حلالیت کودها: حلالیت کودها به دما بستگی دارد محلول های کودی ذخیره شده، در پاییز با کاهش دما رسوب می کند. بنابراین توصیه می شود برای ذخیره این محصول ها در طی فصول سرد، غلظت های کم و رقیق آنها استفاده شود.
4-4 کودآبیاری با استفاده از آبهای شور: تحمل گیاهان مختلف به شوری و غلظت افزوده یون های سمی، بسیار متفاوت است. در بکارگیری آبهای شور در کودآبیاری، باید به افزایش شوری حاصل از کود تقویتی نیز توجه داشت. اگر قابلیت هدایت الکتریکی خاک بیش از 2 دسی زیمنس بر متر باشد، با توجه به احتمال خسارت بسیاری از محصولات گلخانه ای باید مقدار یون همراه در کودهای نیتروژن دار یا پتاسیم دار کاهش یابد. به طور کلی در شرایط شور برای مدیریت صحیح آبیاری، مصرف آب بیش از نیاز تبخیر و تعرق گیاه می باشد. بطوریکه آب اضافی، نمک را از منطقه ی فعالیت ریشه خارج کند. مقدار آب لازم برای کاهش غلظت نمک در منطقه ی ریشه تا حد مشخص تحت عنوان نیاز آبشویی نامیده می شود.
4-5 pH خاک: بهترین pH از لحاظ قابلیت جذب عناصر غذایی بین 6 تا 5/6 می¬باشد. نسبت یون های آمونیوم به نیترات در آب آبیاری، در تنظیم pH ریزوسفر بویژه در خاک¬های شنی و بسترهای بی اثر با ظرفیت بافری کم(نظیر پشم¬سنگ) نقش مهمی دارد. اگر منبع اصلی نیتروژن آمونیوم باشد، جذب کاتیون ها بر آنیون ها غالب بوده، پروتون از ریشه به ریزوسفر ترشح می شود. نوسانات ناشی از منبع نیتروژن(نیترات یا آمونیوم) در pH خاک تا حدود 5/1 واحد گزارش شده است. در دمای بالاتر از 30 درجه سانتی گراد کود کشاورزی آمونیوم دار برای گوجه فرنگی و توت¬فرنگی مناسب نبوده، سبب کاهش رشد و نمو گیاه می شود. جذب آمونیوم باعث کاهش جذب سایر کاتیون¬ها نظیر کلسیم، منیزیوم و پتاسیم می شود. برای تنظیم pH ، به کارگیری ترکیبی شامل 80 درصدنیترات و20 درصد آمونیوم توصیه می شود.

5.   تزریق به داخل تنه ی درخت

روش تزریق عناصر غذایی به تنه ی درخت در قدیم رایج بوده است، بطوریکه سوراخی داخل تنه ی درخت ایجاد شده، یک لوله داخل آن قرار داده می شد. ترکیبات غذایی درون لوله به تدریج جذب گیاه می شد. گاهی اوقات کپسول های حاوی مواد غذایی یا سموم در این سوراخ ها قرار داده می شد. در برخی از موارد میخ هایی که سطح آنها با روی پوشش داده شده بود به تنه ی درخت کوبیده میباشد. در روش تزریق، عناصر غذایی و برخی سموم با فشار بالا به تنه ی درخت وارد می شود. در این روش حجم عناصر غذایی مورد استفاده کمتر است و آلودگی زیست محیطی کمتری وجود دارد. در کشور ما از این روش  برای برطرف کردن کلروز آهن و کمبود روی، منگنز و بور در درختان میوه مثل سیب، گلابی و به استفاده می¬شود. یکی از روش¬های موثر برای برطرف کردن کلروز ناشی از آهک، تزریق سولفات آهن به داخل تنه ی درخت می¬باشد. البته مقدار مصرف کود تقویتی  بالا می باشد(تا 8 لیتر برای هر درخت).
5-1 زمان تزریق: زمان تزریق به هدف و نوع ماده ی تزریق شده بستگی دارد. با توجه به اینکه انتقال مواد در شیره ی آبکش به شکل فعال و براساس رابطه ی منبع(برگ ها) و محل مصرف(میوه یا ریشه) می باشد، زمان تزریق مهم است. اگر تزریق در تابستان انجام شود قسمتی از مواد به ریشه ها منتقل می شود بنابراین در شرایطی که کنترل پوسیدگی ریشه و انتقال مواد به ریشه مورد نظر باشد تزریق باید در تابستان و پس از توقف رشد رویشی انجام شود.
5-2 اهداف تزریق: بطور کلی تزریق به تنه ی درخت برای وارد کردن سریع عناصر غذایی، آنتی بیوتیک¬ها آفت¬کش¬ها و علف¬کش¬ها به داخل گیاه استفاده می¬شود. تاثیر تزریق از مصرف خاکی یا محلول پاشی سریع تر است.
5-3 روش تزریق: ابتدا در اطراف تنه ی درخت چند سوراخ به عمق حدود 5 سانتی متر(بسته به قطر تنه و طول نازل) و قطر حدود نیم سانتی¬متر با مته ایجاد می¬شود. سپس نازل¬ها محکم در سوراخ¬ها قرار داده می شود بطوریکه مایع تزریقی از اطراف سوراخ و نازل خارج نشود. قطر سوراخ ایجاد شده بر روی تنه¬ باید یک شماره کوچکتر از قطر نازل باشد. مواد لازم با پمپ به تنه¬ی درخت تزریق می شود. اگر ماده تزریقی کم باشد تکرار تزریق لازم است.
5-4 روش چالکود: یکی از روش¬های کوددهی باغ ها روش چالکود است. در این روش تعدادی چاله(اغلب سه چاله) به ابعاد 40 × 40 سانتی¬متر در محل سایه انداز درخت ایجاد می¬شود. داخل آن از کود کشاورزی حیوانی، گوگرد یا اسید سولفوریک نیم نرمال(حدود 40میلی¬متر)، سولفات آهن و روی و اسیدبوریک پر می¬شود. گوگرد را برای کاهش pH خاک¬های آهکی قرار می دهند. بنظر می رسد این روش بویژه در مورد فسفر و پتاسیم موثرتر از پخش سطحی یا مخلوط کردن کود تقویتی ف کود کشاورزی با خاک منطقه ی سایه انداز گیاه باشد.

 

آخـریـن مـقـالات
  1. نقش pH

    pH خاک بطور مستقيم يا غيرمستقيم رشد گياه را تحت تاثير قرار مي‌دهد. مهم‌ترين نقشpH خاک کنترل ...

  2. کود آهن و کمبود آن در گیاه

    ماده غذایی آهن، یكی از مواد غذایی كم مصرف است كه وجود آن به اندازه كافی برای رشد گیاهان زراعی ...

  3. کمبود نیتروژن

    علایم کمبود نیتروژن در بوته های جوان ذرت شامل کوتاه شدن، کاهش رشد و سبز متمایل به زرد برگ ...

  4. کود کشاورزی کلرور کلسیم

    کلسیم بیشترین ماده مورد نیاز در میوه است و شاید بتوان آن را مهمترین عنصر معدنی دانست که ...

  5. کاربرد سایتوکینین ها در باغبانی

    افزایش شاخه زایی: استفاده از این هورمون در اوایل تابستان میتواند باعث شاخه زایی شود. افزایش ...

  6. کود تقویتی آهن

    برای جلوگیری و رفع زردی ناشی ازکمبود آهن در سبزیجات وصیفی جات به صورت مصرف خاکی ...

  7. هومیک اسید

    هیومیک اسید ها پیش از اینکه کود باشند اصلاح کننده خاک هستند. مواد آلی به خصوص هیومیک اسید بار منفی خود را به ذرات خاک رس منتقل نموده ...

  8. روش های کوددهی

    روش کوددهی در مدیرت تغذیه گیاهان اهمیت زیادی دارد. کوددهی باید به گونه ای باشد که عناصر مورد ...

  9. تاثیر حرارت بر ایجاد بیماری فیزیولوژی

    تغييرات ناگهاني دما اثرات نامطلوبي روي گياهان مي‌گذارد و عوارض ناشي از دماهاي بالا كمتر از دماي پايين اتفاق ...

  10. بیماری های فیزیولوژیک

    در مرحله‌اي از رشد گياه شكل بگيرد و شدت آن بستگي به نوع عامل دارد كه مي‌تواند مرگ گياه را هم بدنبال ...

  11. پتاسیم در پسته و فروش کود پتاس

    16عنصر شیمیایی برای رشد و نمو هر گیاهی ازجمله پسته مورد نیاز هستند. این 16 عنصر به دو گروه عناصر ...

  12. اصلاح خاک و استفاده از کود کشاورزی

    خاک یکی از مهمترین منابع طبیعی و عوامل تولید است، استفاده بی رویه از زمین ، بدون دادن کود و تقویت ...